کدام يهود ؟!... KODAM - YAHOOD

تفسیرهای سنتی و جدید از مذهب یهود
نویسنده : مسعود تدینی آبقد - ساعت ۳:٥٩ ‎ب.ظ روز شنبه ٢٧ فروردین ،۱۳٩٠

از هنگامی که انسان بنابرفطرت ذاتی خود یا قبول رسالت انبیاء و یا عقلانیت استدلالی و اکتسابی یا برحسب سنت‏هیی که با آنها خو گرفته و خداباور شد و با اعتقاد به هر یک از ادیان و مذاهب خداباورانه زندگی کرد، تا امروز تفسیرهی گوناگون در محدوده هر دین و یا خارج از آن، در ین تاریخ طولانی از سنت‏هی

کهنِ تفاسیر کلامی تا برداشت‏هی پسامدرنیستی در ادیان مختلف وجود داشته است . آن چه من در ین فرصت به آن خواهم پرداخت برداشتی است که با توجه به قدمت دین یهود و ارزش‏هی یهودیت نبوی با توانیی اندک من قابل بیان است.

بنی تفکر یهودی و دین یهود براصول مطرح شده در کتاب آسمانی یهودیان یعنی تورات شکل گرفته است. هیچ تفسیری از دین یهود خارج از مبانی توراتی، چه بحث‏هی تلمودی و یا تفاسیر میدراشی و یا برداشت‏هی متکی براصول مدرنیته و رفورمیسمی در اجری مراسم و مناسک و یا حتی اعتقادات سیاسی صهیونیستی و یا ضد صهیونیستی خارج از اعتقاد به نص صریح تورات و کتب انبیاء از نظر یهودیان اعتبار و ارزش بررسی ندارد.

البته پذیرفتن ین اصل به ین معنی نیست که همه تفاسیر دینی یهود در زمان‏هی مختلف یکسان بوده‏اند شید بتوان گفت هیچیک از ادیان الهی چون یهودیت همواره مورد نقد و بررسی و اظهارنظرهی گوناگون از طرف متفکران یهودی و غیریهودی قرار نگرفته و پاسخگو نبوده است.

از زمان نزول تورات قرن 13 قبل از میلاد به وسیله حضرت موسی تاکنون، از شیوه‏هی اجریی تفاسیر و احکام فقهی به وسیله سنهدرین تا زمان خرابی معبد دوم (حدود 70 میلادی) و تا بحث‏هی تلمودی که در بسیاری از موارد دو نفر گوینده با عقید متفاوت و متضاد در مقابل هم قرار می‏گرفتند تا دوران سلطه حاخام‏ها و دوران طولانی پراکندگی یهودیان، نحله‏هی مختلف: صدوقیم، گائون‏ها، حاسیدها، تنائیم از جمله هیلل و شمی (پانصد قبل از میلاد تا 70 میلادی) تا زمان آمورائیم و گئونیم گرفته تا موسی‏ابن میمون و اسپینوزا و تا مفسرین کنونی که از تعالیم توراتی جریان سیاسی صهیونیستی را استنباط کرده‏اند و تا گروه‏هی ناتوره‏‎کارتا که هم اکنون از بنیادی‏ترین اصول تورات، جریان ضدصهیونیستی را تبلیغ و ترویج می‏کنند همه بر ین عقیده پافشاری کرده‏اند که هستی‏شناسی یهود و احکام الهی و داده‏هی متافیزیکی، اصولی تغییرناپذیرند که بری بیان آنها و تفهیم و اجری دستورات، احکام و فریض و تفاهم بین انسان‏ها و معتقدان به ادیان الهی همواره بید در جستجو و یافتن بیانی تازه و شیوه‏هی متناسب با زمان و مکان تلاش کرد.

با توجه به محوریت تورات در اعتقادات دینی یهودیان و مکتوب بودن آن از زمان‏هی بسیار دور، نوشته‏ها و تفاسیر گوناگون در فلسفه و فقه یهود کم نیستند.

فقهی یهود علاوه بر تورات مکتوب به توصیه‏ها و راهنمیی و کندوکاو روحانیون و صاحب‏نظران دینی یهود اهمیت بسیار داده‏اند و جمع‏آوری و تدوین ین اقوال شفاهی بخشی از فرهنگ دینی یهودیان است.

از میان نوشته‏هی متعدد در تفسیر اصول یهودیت، تلمود مهمترین و تأثیرگذارترین کتاب در الهیات، فقه، نصیح و توضیحات و راهنمیی‏هی اجتماعی و فردی است. تلمود در واقع مجموعه تورات شفاهی است که به بالندگی یهودیت از زمان نگارش یعنی اواسط قرون وسطی تاکنون کمک فراوان کرده است. به گفته آدرین اشتین سالتز در کتاب سیری در تلمود با ترجمه باقر طالبی دارابی «اگر کتاب مقدس سنگ زاویه و شالوده یهودیت باشد، تلمود ستون اصلی آن خواهد بود که از فراز و نشیب‏ها سر برآورده و کل بنا و عمارت معنوی و عقلانیت یهودیت را پشتیبانی می‏کند».

در مورد تلمود بسیار گفته‏اند، بسیاری در قبول و بسیاری دیگر در رد آن قلم‏فرسیی کرده‏اند و زمانی بدگویان آن را در آتش سوزانده‏اند، ولی تلمود چون چشمه‏ی جوشان همواره خوانندگان خود را سیراب کرده و موجب نوآوری‏هی فراوان در تفکر و اعتقادات یهودیان شده است.

تلمود نشانه انعطاف‏پذیری متفکران یهودی و سیلان فکر است. در تلمود گاه اظهارنظرهی فقهی و شرعی درباره حتی علوم تجربی به مجادله بین گویندگان تبدیل می‏شود و در بسیاری از موارد توافق حاصل نمی‏شود و ین خود نشانه قبول نظرات مختلف، دگرگونی و تحول سنت‏ها و بیان نقطه‏نظرات جدید است، ولی ین اختلافات و گاه تناقضات هرگز به نفی اصول یهودیت منجر نمی‏شود، دین‏باوری در تفکر یهود معنویت ناب است «خداوند شبان من است، محتاج به هیچ چیز نخواهم بود، در سبزه‏زارها مرا آسیش می‏دهد و در کنار آب‏هی روان مرا رهبری می‏کند، جان مرا به من می‏بخشد و به خاطر نام خود به راه‏هی عدالت هدیتم می‏کند». (مزمور 23)

در یهودیت دین‏باوری به چالش کشیده نمی‏شود، هرچند گاه عقلانیت بری قبول دین مورد توجه قرار می‏گیرد و اصول دین با مبانی عقلانی قبول یا رد می‏شود ولی بلافاصله از طرف دین‏باوران ین اصل مطرح می‏شود که خود عقلانیت که موجب قبول یا رد دین می‏شود از کدام منشاء استدلال می‏کند.

اما مدرنیته بر ین باور است که «اعتقادات دینی وقتی معتبر است که مبتنی براصول اولیه قطعی و روشن باشد و یا بر حواس ما به صورت آشکار و بدیهی اثر گذارد».

ولی دین‏باوران بر ین اندیشه‏اند که اگر حواس بشری اعتبار تشخیص و قبول یا رد هر مطلبی را دارند ین اعتبار حواس از کجا ناشی می‏شوند، به همین دلیل استدلالات و مبانی تکامل عقلانی، در حیطه قبول دین‏باوران قرار نمی‏گیرد. در نظر دین‏باوران معرفت و شناخت خداوند امر فطری و طبیعی است. مدرنیته و تجدد، اعتقادات دینی را با ارزش‏هی مورد قبول خود ارزیابی می‏کند در حالی که خلقت آدمی در مفاهیم توراتی هم صورت شکلی دارد و هم صورت معنیی و معنوی «خداوند آدم را از خاک زمین آفرید و در بینی او روح زندگی و معرفت دمید و آدم جاندار شد. (سفر پیدیش فصل دوم) گفتنی است که در روز ششم خداوند آدم را در شکل ظاهری خود آفریده بود و در فصل اول سفر پیدیش گفته شده «خداوند آدم را به شکل خود یعنی به شکل خداوند آفرید» و البته ین معنی به کرات در اعتقادات یهودیان تکرار شده که خداوند جسمیت ندارد و معنی و روح مطلق ات و ین تشبه فقط شباهت لفظی دارد و به همین دلیل در فصل دوم برشیت تاکید بر ذصدو رااح یعنی روح جاودانه و معرفت الهی شده و ین که خداوند ذره‏ی از روح خود را به انسانی که قبلاً آفریده به امانت می‏دمد و او را به وظیف و مسئولیت‏هیش آگاه می‏سازد. بر ین اساس شناخت و آگاهی انسان نسبت به خود و دیگران و جهان هستی معرفتی الهی است. همین ودیعه الهی در برابر آن چه زندگی مادی انسانی را تشکیل می‎‏دهد به ما کمک می‏کند تا راه‏هی وصول به حقیقت و عدالت را درک نموده و به آن عمل کنیم و حتی زندگی شخصی خود را سامان دهیم و از مواهب هستی بهره‏مند شویم. تفاسیر سنتی یا آورده‏هی جدید از دین، دین‏باوران را از راه خود دور نمی‎‏سازد و به اعتقاد آنها خللی وارد نمی‏کند، بلکه می‏توان گفت هر استدلالی بری نفی دین، دین‏باوران را در اعتقاد خود راسخ‏تر کرده است.

نیکلاس ولتر ستورف از مشهورترین فیلسوفان مسیحی دین‏باور عصر ما تأکید می‏کند «سنت بر ین پیه عمل می‏کند که کتب مقدس یک راهنما هستند، راهنمیی نه فقط بری رهیی و رستگاری بلکه بری سلوکمان در ین جهان، آنها راهنمیی کامل هستند و نوعی نگرش کلان به جهان و زندگی به ما می‏بخشند»،

از همین دیدگاه او به مسئله فلسطین و مناقشه با اسرائیل در سال 1987 توجه نموده و بر حقوق مردم فلسطین بری زندگی شرافتمندانه تأکید می‏‎کند و همچنین با مسافرت به افریقی جنوبی در سال 1975 به صراحت و بنابر عقیده دینی خود از حقوق سیاه‏پوستان دفاع می‏کند.

توجه به چنین مسائلی از زندگی انسان، از آنجا قابل توجه است که فیلسوفی با اندیشه‏هی دین‏مداری، خود را به حساس‏ترین مت زندگی مردم نزدیک نموده و متعهد می‏شود در بهبود شریط مطلوب و رسیدن به حقوق الهی و انسانی آنها را کمک نمید، در میان اندیشمندان یهودی فراوان هستند متفکران مذهبی یهود که نه فقط به حقوق یهودیان بلکه بری حق زندگی آزاد و شرافتمندانه همه آدمیان تلاش کرده‏اند، حاخام المربرگر، موشه منوهین، آلبرت ینشتین، یسرائل شاهاک، فلیسیا لانکر، نوام چامسکی و دیگران از جمله دین‏باوران متعهد و انسان‏دوست یهودی هستند که هر یک در شریط مختلف و زمان‏هی متفاوت با تکیه بر تفاسیر سنتی و یا جدید از یهودیت در خدمت بشریت اقدام کرده‏اند. معتقدان و متفکران از ادیان الهی نیز از ین فیض خداوندی بهره‏مند هستند با نقل قولی از فیلسوف بزرگ معاصر مسیحی نیکلاس ولتر ستورف به مطلب خود پیان می‏دهم.

«یکی از عقید محوری در مسیحیت و یهودیت و اسلام ین است که ما انسان‏ها فراخوانده شده‏یم که به خدا یمان و باور داشته باشیم، بر او تکیه کنیم و به او اعتماد بورزیم و به او اطمینان داشته باشیم، یمان داشتن به خداوند تعهد انسانی بنیادین ما است، ین عقیده نیز در ین سه دین جنبه محوری دارد که تنها به مدد یمان و باور به خداوند است که عمیق‏ترین بیقراری‏هی قلب آدمی آرام می‏‎گیرد و در ین جا عمل به تکلیف و شکوفیی به هم پیوسته‏اند».

هارون یشییی

/www.iranjewish.com/Essay/Essay131_29_1.htm

 

 

 

 

 

 


comment نظرات ()